İktisat Biliminde Kullanılan Formüller

Bir çok sınavda karşımıza çıkan ve en çok kullanılan iktisat formülleri ve bazı denklemleri aşağıda listelemeye çalıştık. Sanırım kısaltmaların ne anlama geldiğini bir çok İİBF mezunu biliyordur. Bunlardan çoğunun marjinal formüllerden oluştuğunu görmektesiniz. En zorlayan kavramlardan birisi olan marjinal kavramı bir çok formülde yer almaktadır. Özellikle marjinal gelir, marjinal maliyet hesaplama, toplam maliyet formülü, marjinal maliyet formülü gibi kısaltmaları sıkça kullanacağınız için doğru öğrenmeniz önemlidir. Bu formülleri iktisada girişten başlayarak, mikro iktisat, makro iktisat şeklinde eklemeye çalıştık. Umarım sınavlarda sizlere fayda sağlaması dileğiyle.

İktisat Formülleri

En önemli formüllerden birisi olan eğim formülü: ΔY / ΔX= (Y2 -Y1) / (X2- X1)

Fırsat Maliyeti:
Marjinal Dönüsüm Orani = – ΔT / ΔB
Marjinal Fayda Formülü : MUX = ΔTUX / Δ X

Talebin fiyat esnekliği: Ed = % ΔQ / %ΔP
Yay esnekliği: Ed = [(Q1 – Q0) / (Q1 + Q0)] / [(P1 – P0 )/(P1+ P0)]
Talebin gelir esnekliği: E1 = %ΔQ / %ΔI
Çapraz Talep Esnekliği: Ed1 = %ΔQA / %ΔPB
Arzın Fiyat Esnekliği: Ed = %ΔQ / %ΔPMarjinal Fiziki Ürün: MPPL = ΔTP / ΔL
Ortalama Fiziki Ürün: APPL = TPP/ L
Marjinal Ürün Değeri: MRPL=MPPL. PX
Muhasebe Kârı: Muhasebe Kârı =Toplam Hasılat – Açık Maliyetler
Ekonomik kâr: Ekonomik Kâr =Toplam Hasılat – (Açık + Örtük Maliyetler)

Toplam Maliyet

Toplam Maliyet: VC + VFC = TC

Marjinal Maliyet

Marjinal Maliyet: MC = Δ TC / ΔQ
Ortalama Maliyet: ATC = TC / Q
Ortalama Değişken Maliyet: AVC =VC / Q
Toplam Gelir: TR = P × q
Ortalama Gelir: AR =TR / q

Marjinal Gelir

Marjinal Gelir: MR=ΔTR /Δq

Marjinal Faktör Maliyeti: MFC= Δ TC /ΔQf

Marjinal Sosyal Fayda:
MPB + MEB = MSB
Marjinal Sosyal Maliyet: MSC = MPC + MEC

Gayrisafi Milli Hasıla:
GSMH = Ücret + Faiz + Kar + Rant + Dolaylı Vergiler + Amortismanlar
GSMH = C + I + G + ( X – M)
Milli Gelir: MG= Ücret + Faiz + Kar + Rant

Gelir: Y= C + S
Marjinal Tüketim Eğilimi: MPC = Tüketimdeki Değişme / Gelirdeki Değişme = ΔC / ΔY
Marjinal Tasarruf Eğilimi: MPC = Tasarruflardaki Değişme / Gelirdeki Değişme = ΔS / ΔY
Ortalama Tüketim Eğilimi: APS= Tüketim /Gelir = C/Y
Ortalama Tasarruf Eğilimi: APS= Tasarruflar /Gelir = S/Y
Marjinal İthalat Eğilimi: MPI=İthalattaki Değişme / Gelirdeki Değişme =ΔS / ΔY
Toplam Harcamalar: AE = C + I + G + X

Harcama Çarpanı: Çarpan= 1 / MPS + MPI

Vergi Çarpanı:Vergi çarpanı = -(MPC -MPI) .[1 / MPS + MPI]
Denk Bütçe Çarpanı: Denk Bütçe çarpani = (MPS + MPI) / (MPS + MPI) = 1

M1 Para Arzıi: M1 = Dolaşımdaki Nakit + Ticari Banklardaki Vadesiz Mevduatlar + Merkez Bankasındaki Mevduat
M2 Para Arzı: M2 = M1 + Ticari Bankalardaki Vadeli Mevduatlar
Mevduat Genişlemesi: M2Y = M2 + Döviz Tevdiat Hesapları
Faiz Oranı: i= Yıllık faiz oranı / Tahvil fiyatı

Kısaltmalar genel belirtilen şekilde yazılmıştır. Lütfen anlamını bilmediğiniz kavramları sorunuz.

Bireysel Emeklilik Sistemi ve Devlet Katkısı

Hayatımıza yeni giren otomatik katılım bireysel emeklilik sistemi hakkında akıllarda birçok soru işareti olduğunu görüyorum. Bu nedenle yılbaşı ile birlikte milyonlarca çalışan ve işvereni ilgilendiren devlet katkılı bireysel emeklilik sistemi hakkında sizlerin sorularına yanıt bulmaya çalışalım. Bu sistemin yeni bir şey olmadığını yani bireysel emeklilik planının çok eskiden beri var olduğunu devlet katılımının ise yakın geçmişte uygulandığını hatırlatalım. Sadece yeni düzenleme ile birlikte 1 Ocak 2017 itibari ile tüm çalışanların otomatik katılımı sağlanacaktır.
Öncelikle Bireysel Emeklilik Sistemi nedir açıklayarak başlayalım. Bireysel Emeklilik, emekli olmadan önce belirli aralıklarla prim ödeyerek yani birikim yaparak, emekli olana kadar yatırdığınız süreye ve miktara göre normal emekliliğinizden farklı olarak ek bir emeklilik planına sahip olmanızı sağlayan bir sistemdir. Bunda aracı doğrudan devlet değil, bireysel emeklilik şirketleridir. Örneğin Anadolu Hayat, Avivasa, Ziraat Emeklilik, Garanti Emeklilik şirketleri gibi. Bu aracılar uzun yıllardır bu sistemi yürütse de devlet katısının daha yakın zamanda geldiğini ve otomatik katılım da 2017 itibari ile hayatımızda olduğunu hatırlatalım. Peki BES’te amaç nedir, devlet neden katkı yapıyor? Bu finansal piyasalar açısından önemli bir hamledir. Çünkü ülke olarak iç tasarruflarımız oldukça düşük düzeyde bu da bir çok ekonomik göstergeyi etkilemektedir. Burada hedeflenen uzun yıllar boyunca insanları tasarrufa teşvik etmek ve birikimleri ekonomiye kazandırmak. Sigorta sektörü de bu tasarrufların finans piyasası içerisinde dönmesi için de güzel bir kaynak. Bu nedenle sırf tasarruflarımız için devlet şu anda %25 gibi önemli bir oranda katkı sağlamaktadır.

Otomatik Katılımlı Bireysel Emeklilik Nedir?
Yukarıda açıkladığımız sistem için her çalışanın prime esas kazancı üzerinden hesaplanan tutar kadar adına açılacak BES hesabı ile sisteme katılımı sağlanıyor. Böylece ilk aşamada her çalışan bu sisteme dahil edilecek. Ancak bu sonuç olarak bir birikim, yatırım vs gibi finansal işlem olduğu için zorlama olmayacağını ve bir süre sonra çalışan istemezse sistemden ayrılabileceğini de bilmelisiniz. Benim şahsi görüşümü soracak olursanız eğer harcamalarınızdan arta kalan kısmı başka yatırım, birikim araçlarında değerlendirmiyorsanız ve sadece vadesiz mevduat şeklinde bankada bekletiyorsanız bu sistemde kalmanızda bir zarar görmüyorum. Çünkü bankada yatan paranız hiçbir şey yapmadan %25 devlet katkısı ile birlikte değerlenmiş olacak. Uzun yıllar bu katkıyı aldığınızı ve sonunda da ek bir emeklilik hakkı elde ettiğinizi düşünürsek şu an oldukça mantıklı geliyor.

Bireysel Emeklilik Sisteminden Nasıl, Ne Zaman Çıkabilirim
Eğer otomatik katılım ile BES’e dahil olduysanız iki ay içerisinde cayma hakkınız mevcut. Yani ilk adımda zorunlu olsa da çıkmanız mümkün. Çalışan birisi sistemden çıkarken hem kesilen paranızı hemde o süreye kadar varsa getirisini alarak sistemden ayrılabilirsiniz. Bunun için ya çalıştığınız yerin insan kaynakları departmanına ya da şirketinizin çalıştığı bireysel emeklilik şirketine başvurarak talebinizi iletebilirsiniz.

Bireysel Emeklilik ile Ne Kadar Kazanılabilir
Bunun öncelikle çok değişken bir kavram olduğunu belirtelim. Çünkü priminize ve süreye göre farklılık gösterecektir. Bir örnek üzerinden açıklamak gerekirse;
Bugün asgari ücretliler için yıllık minimum 50 lira kesinti yapıldığını düşünürsek yılda 600TL maaşınızdan kesinti olacaktır. İlk defa katılım gösterdiğiniz ve sistemden ayrılmadığınızda 1000TL ek devlet katısı veriliyor. Her ay yüzde 25 katkı zaten sistemin temelinde mevcut. Yıllık 150TL’de devlet katkısı ile birlikte ilk yıl için 1750TL birikiminiz olacak. Yıllık 600TL kesildiğini hatırlatarak yaklaşık 3 katı kadar tasarrufunuz olacaktır. Asgari ücretliler için minimum rakam üzerinden hesaplama yapıldığından sizin için farklılık gösterebilir. Bu nedenle bireysel emeklilik hesaplama kısmından daha doğru rakamları öğrenebilirsiniz.

İktisat Mezunu Ne İş Yapar?

En çok merak edilen bölümlerimizden birisi olan iktisat bölümü için iş olanakları hakkında bilgi vermeye çalışalım. Çünkü iktisat mezunu ne iş yapar tam olarak yanıtı olmayan bir soru aslında. Bunun altını biraz doldurarak geniş bir yelpazede değerlendirmek gerekir.

İktisat Bölümü Nedir

İsterseniz öncelikle iktisat bölümü nedir kısa bir bahsederek geçelim. İktisat, üniversitelerin İİBF altında yer alan basitçe kıt kaynakları inceleyen bir daldır. İktisat bölümü, günümüzde bir çok kola ayrılarak maliye, çeko, muhasebe gibi bölümlerin aslında en üst dalıdır. Biz iktisatçılara göre diğer tüm bölümler iktsatın ancak bir bölümü olabilir. Konumuza devam edecek olursak iktisat mezunları çok geniş bir alanda iş bulma imkanına sahiptir. Genellikle parasal konular akıla gelse de aslında üretimin ve tüketimin olduğu her alanda iktisat vardır. Tıpkı matematik gibi diyebiliriz. Her ne kadar normatif mi pozitif mi konusunda kesin bir şey söylenmese de sosyal bilimlerin matematiğidir diyebiliriz.

İktisat Mezunu Ne İş Yapar

KPSS ile Kamu Şansı
Her iktisat veya İİBF mezunu KPSS ile birlikte kamu atamalarından faydalanarak devletin çeşitli kademelerinde görev alabilir. Sadece puana göre atama yapılan kadrolarda iktisat mezunu olmanız pek aranmaz bu nedenle rakibiniz aslında diğer tüm bölümlerdir. Ancak özellikle iktisat mezunu tercih eden kurumlar ise niteliksel olarak daha kalbur üstü alanlardır. Genellikle grafik yorumlama ve analitik düşünme gücünüz ön plana çıkmaktadır. Bu nedenle bir çok alanda sadece puan değil yazılı ve sözlü mülakat ile de teste tabi tutulursunuz. Bu nedenle iş bulmak için tercih KPSS olan birisi kesinlikle önceden kararını vermeli ve kendini o şekilde geliştirmelidir.
Özel Sektör de Kariyer Hedefi
Maalesef ülkemizde her üniversite mezunu kamuda istihdam edilemediği için ve özel sektörün de çalışanlara ihtiyacı olduğundan dolayı bir çok mezunun ikinci tercih özel sektör olacaktır. Şartları bakımından her ne kadar farklılık gösterse de (pozisyona, tecrübeye, firmaya göre) ortalamaya göre daha iyi olanaklara sahip diyebiliriz. Tabi bu şartların her geçen gün değişebildiğiniz arz talep dengesi gereği mezun sayısı arttıkça ve daha düşük ücretlerle çalışmaya razı olanlar olduğu sürece bu dengenin ne yönde değişeceğini siz de tahmin edebilirsiniz.

Para, Finans, Borsa, Banka
Bunlar daha fazla finansal iktisata ilgi duyanların tercih edeceği bir çalışma alanı olabilir. Tabi bunlar içerisinde bankacılığı günümüz anlamda düşünmemeniz gerektiğini belirtmek isterim. Yani bugün bankada veznedar olarak çalışanlar lise mezunlarına kadar düşmüştür. Bu nedenle bu kişiler bankada çalışsa da bizim gözümüzde asla bankacı olamayacaklardır. Ama bankaların çeşitli pozisyonları iktisat mezunları için iyi bir çalışma alanıdır. Bir çok özel banka ve kamu bankaları her yıl açtıkları yeni şubeler ile birlikte personel alımı yapmakta ve bir çok kişiye imkan sunmaktadır.

En Değerli Para Hangisi Dünyanın En Değerli Parası

Hızla yükselen dolar ve euro dan sonra Türk Lirası karşısındaki dünyanın en değerli parası hangisi araştırmasını yapmak istedik. Öyle ki şu günlerde doların ateşli yükselişi sadece o para biriminde mi yoksa diğerlerinde de aynı yükseliş mevcut mu ya da diğer kurlar aslında sabitte Türk Lirası mı değer kaybediyor inceleyelim. Çünkü gazetelerde, televizyonlarda, meydanlarda ve sosyal meydanlarda hep dolar çıktı, yükseldi diye dillendiriyor. konunun muhatabı olmayanlar konuştuğu için kimse diğer dövizlerden bahsetmiyor ya da liranın değer kaybından. Bu yazımızı ele alırken 1 aralık 2016 tarihli TCMB döviz kurlarını baz aldığımı belirtmek isterim. Gerçekten spontane olarak başladığım yazıma kurları basit matematiksel olarak hesaplayıp dökeceğim. Karşılaştırma olarakta 1 Temmuz verilerini baz alacağım. Sizde kontrol edebilirsiniz.

Araştırmaya dolar üzerinden başlayalım. Dolar 1 temmuz günü 2,8898 lira iken 1 aralık tarihinde 3,4546 olarak günü kapatmıştır. Basit matematikle bir dolar 0,5648 kuruş değer kazanmıştır. Yüzde olarak bakacak olursak %20 değerlenmiştir. Akabinde euro kurunu ele alırsak, 3,2102 olan euro kuru bugün baktığımızda 3,6686 liraya yükselerek 45 kuruş artış göstererek %18 yükselmiştir. Yani euro da en az dolar kadar artış göstermiştir. Hatta neredeyse aynı oranda seyretmiştir. Diğer tüm para birimlerine baktığımızda da yüzde olarak birbirine çok yakın seyrettiğini görüyoruz. (Tablo 1) Yani o halde bugün dolar üzerinden yapılan tartışmalar gereksiz gibi görünüyor. Bence tüm suçu dolar kuruna bağlamak ya da tek çözümü doları düşürmek ve bu yükselişi dolara bağlamak eksik bir yorumdur. Çünkü bence Türk Lirası karşısında eğer tüm kurlar yakın oranlarda değer kazanmışsa benim yorumum diğer para birimlerinin değil Türk Lirasının değer kaybettiği yönündedir. Peki ne oldu da tablo bu yeni haline geldi. Kimilerine göre dolar neden bu kadar yükseldi bana göre TL neden bu kadar değer kaybetti? Tabi ki bunda bir çok faktör bulunmakta ve tek bir neden aramak kesinlikle yanlış. Ancak temel nedenler olarak 15 Temmuz sonrası piyasalar, OHAL, Amerikan seçimi ve Avrupa Birliği olan ilişkilerimiz başı çekmektedir. dunyanin-en-degerli-parasi

Bu açıklamalarımızdan sonra merak ettiğiniz dünyanın en değerli parası konumuza dönmek gerekirse, basit anlamda en değerli diye bir karşılaştırma olamaz. Sadece karşı bir kur üzerinden karşılaştırması olabilir. Sadece siyasi olarak en güçlü, konvertibilitesi en yüksek şeklinde bir yorum yapılabilir.  Aslında sizin öğrenmek istediğiniz Türk Lirası karşısındaki değeri bakımından bu tarih itibari ile TL karşısındaki en değerli para birimlerini sıralamak gerekirse Kuveyt Dinarı, İngiliz Sterlini, Euro, Dolar ve İsviçre Frangı gibi bir sıralama yapabiliriz.

İşte son verilere göre dünyanın en değerli para birimi sıralaması;

  1. Kuveyt Dinarı: TL karşısındaki en değerli para birimi
  2. İngiliz Sterlini: İngiltere para birimi. Pound.
  3. Euro: Avrupa Birliği ortak para birimi
  4. Amerikan Doları: Belkide dünyada en çok kullanılan para birimi.
  5. İsviçre Frangı: Hala yaygın kullanımı olan frank.